|
زیست توده
انرژی منشاء اصلی و اساس زندگی انسانها است. دروه های مختلف تمدن بشر بر اساس
کشفیات و اختراعات و چگونگی بهره گیری از منابع انرژیهای گوناگون موجود شکل گرفته
است و بنابراین می توان بحث انرژی را به عنوان بنیاد و اساس زندگی اجتماعی امروز
بشر بررسی کرد. تحقیقات و اختراعات و بهره گیری از انرژی های مختلف، از اساسی ترین
و مهمترین گامهائی هستند که انسانها در طول تاریخ در راه پیشرفت جوامع خویش برداشته
اند. با مطالعه در تاریخ زندگی انسانها خواهیم دید که انرژی قایل استفاده برای
انسان نخستین، تنها قدرت بدنی او بوده و مدتها گذشت تا او توانست با رام کردن
حیوانات و به خدمت گرفتن سایر انسانها و نیز سوزاندن درختان، احتیاجات خود را بر
طرف سازد، تا اینکه انسان با دستیابی به منابع سوختهای فسیلی مانند زغال سنگ و نفت
و گاز توانست قدرت فنی و مادی خویش را به صورت بی سابقه ای افزایش دهد.
منابع انرژیهای سنتی، سوختهای فسیلی و برق حاصل از شکاف هسته ای عملاً بر چگونگی
سیستم عرضه انرژی در جهان امروز تسلط دارند ولی وابستگی شدید جوامع صنعتی به منابع
انرژی فسیلی به خصوص نفت و گاز و به کارگیری و مصرف بی رویه آنها ممکن است منابع
عظیمی را که طی قرون متمادی در لایه های زیرزمین تشکیل شده است، تخلیه نماید.
با
توجه به اینکه منابع انرژی زیر زمینی با سرعت فوق العاده ای مصرف می شوند و در
آینده ای نه چندان دور چیزی از آنها باقی نخواهد ماند، نسل فعلی وظیفه دارد به آن
دسته از منابع انرژی که دارای عمر و پتانسیل زیادی هستند روی آورده، دانش خود را
برای بهره برداری از آنها گسترش دهد.
از
ویژگیهای مهم دیگری که توجه بشر امروز را به انرژی های تجدید پدیر با به عبارتی
سوختهای پاک معطوف داشته بحث آلودگیهای زیست محیطی ناشی از مصرف بی رویه سوختهای
فسیلی و خطرات و آسیب های بعضاً جبران ناپذیر آن بر جوامع بشری است.
زباله
های اتمی ناشی از نیروگاه های اتمی یکی دیگر از مشکلات بزرگ بشر امروز است به علاوه
فن آوری و تکنولوژی بسیار پیشرفته جهت استفاده از انرژی هسته ای و نیز هزینه سنگین
این سیستم ها به شکلی مضاعف از دیگر موانع کاربرد انرژی هسته ای است.
بنابراین
فن آوری ساده جلوگیری از آلودگی هوا و حفظ محیط زیست و از همه مهمتر ذخیره شدن
سوختهای فسیلی برای آیندگان و یا تبدیل آنها به مواد و مصنوعات پرارزش با استفاده
از تکنیک های پتروشیمی، از عمده دلایلی هستند که لزوم استفاده از انرژی های نو و
تجدید پذیر را برای کشور آشکار می سازد.
از آنجائی که تعدیل بین محیط زیست و اقتصاد انرژی در حال حاضر و در آینده مورد
اهمیت قرار گرفته است و از دیگر سو امکانات بالقوه و سهمی که منابع تجدید پذیر در
تامین انرژی جهان خواهند داشت نقش کلیدی را بر مباحث آتی در انرژی بازی خواهد کرد.
این منابع برای بررسی به گروه های متنوعی شامل خورشید، باد، زمین گرمائی، زیست توده
(بیوماس)، امواج دریا و آب و سرانجام هیدروژن تقسیم می شود.
در نتیجه رشد و به تبع آن زندگی شهرنشینی و نیز اصلاحات اقتصادی رایج در قرن حاضر
در بسیاری از کشورهای جهان مقادیر بیشتری از انرژی در سالهای آتی مورد نیاز خواهد
بود. بنابراین، این نوع تقاضاها برای انرژی می بایست توسط نیروگاه های آبی، زغال
سنگ و یا سوختهای فسیلی تامین شودو این حداقل برای بسیاری از کشورهای در حال توسعه
به راحتی امکان پذیر نیم باشد در حالی که منابع زیست توده در این کشورها یا در
دسترس می باشد و یا امکان کاشت آنها به سادگی وجود دارد.
یکی از مناسب ترین منابع انرژی تجدید شونده مناسب با زیست توده یا بیوماس می باشد
که علاوه بر خاصیت تجدید پذیر بودن دوستدار محیط زیست نیز می باشد، این انرژی یکی
از بهترین و پراستفاده ترین نوع انرژی هائی است که از گذشته درو نیز مورد توجه بشر
قرار داشته است.
منابع انرژی های زیست توده می توانند به شکل تبدیل شده انرژی مانند الکتریسته و یا
حاملهای انرژی چون سوختهای گازی و مایع، نیازهای بخش های مختلف در جامعه بشری را
تامین کنند که این موضوع وجه تمایز مباحث انرژی زیست توده نسبت به سایر انرژی های
نو می بشد.
دامنه مصرف کنندگان زیست توده بسیار گسترده است به عنوان مثال از خانوارهای کوچک به
خصوص در نواحی روستائی و رستورانها شروع شده تا واحدهای کوچک، متوسط و بزرگ صنعتی و
تجاری ادامه پیدا میکند.
به عنوان مثال کشورهای هندوستان و بنگلادش فن آوری زیست توده را در کوره های آجرپزی
و واحدهای چای خشک کنی و دودی کردن ماهی و غیره به کار گرفته اند. در این کتاب تلاش
شده تا علاوه بر تصویزی از اهمیت و وضعیت عمومی، نقش زیست توده، کاربرد و استفاده
از آن در کشورهای مختلف نیز مورد توجه قرار گیرد. زیست توده عمدتاً در کشورهای در
حال توسعه مصرف می شود و نقش مهمی را در سبد انرژی خانوارهای روستائی بازی می کند.
زیست توده در میان انرژی های تجدید پذیر مقام نخست را در عرضه انرژی جهان دارا می
باشد به گونه ای که در سال 2000 بیش از 10درصد عرضه انرژی اولیه جهان از منابع زیست
توده تامین گردیده است. در زمینه تولید برق از منابع تجدید شونده، زیست توده پس از
انرژی آب در جایگاه دوم قرار دارد و در سال 2000 حدود 6 درصد سهم جهانی را به خود
اختصاص داده است به طوری که در سال 2000 مجموع ظرفیت نیروگاهی نصب شده جهت بهره
برداری از انرژی زیست توده در کشورهای عضو سازمان توسعه همکاریهای اقتصادی (OECD)
معادل 23000 مگاوات بوده است ولی هنوز با توجه به عوامل اقتصادی و اجتماعی موضوع
زیاده روی در مصرف انرژی های تجدید نشدنی و کمبود تولید (بیوماس) به عنوان یک انرژی
نوین در کشورهای پیشرفته جهان به صورت یک خلاء احساس می شود.
در
عین حال قابل توجه است که انرژی بیوماس روز به روز از اهمیت بیشتری برخوردار می شود
چرا که می تواند هم جایگزین و تامین کننده مواد شیمائی مورد نیاز صنایع شود و هم در
آینده ای نزدیک، زیست توده (بیوماس) ارزانتر از محصولات پتروشیمی ساخته شده از نفت
و گاز طبیعی خواهد شد. به گونه ای که استفاده از آن از نظر اقتصادی مقرون به صرفه
تر خواهد بود.
از اعمال مجموعه ای متنوع از فرایندهای فیزیکی، شیمایی و
زیست محیطی بر روی منابع مختلف زیست توده «که بعداً به معرفی آنها خواهیم پرداخت»
مانند تجزیه، تخمیر و غیره در یک محفظه، گازی بدست می آید که اصطلاحاً بیوگاز نام
دارد. پس از اعمال یک سری فرآیندهای تصفیه ای مطابق استانداردهای جهانی و زیست
محیطی بر روی این گاز می توان آن را به عنوان یک حامل انرژی در نظر گرفت.
 این حامل انرژی را می توان و هم به عنوان سوخت اولیه در نیروگاهها به کار برد. با
سوخت این گاز ژنراتورها و توربین ها حرکت کرده و مشابه سیکل سنتی رایج در تمام
نیروگاههای موجود، برق تولید می کندد با این تفاوت که این بار نه تنها سوخت مورد
نیاز جهت بویلر از دل زمین بیرون کشیده نشده بلکه با کاربرد بهینه از آلودگی محیط
زیست انسانی نیز جلوگیری به عمل آمده است.
با به کار بردن مستقیم این گاز می توان طیف وسیعی از صنایع و سیستم های موجود را
راه اندازی کرد و موجب ذخیره سازی منابع با ارزش سوختهای فسیلی نظیر نفت و گاز و
غیره شد.
|
